Ιδιόμελα των Αίνων της Πεντηκοστής (Μουσικό Κείμενο)

Ιδιόμελα των Αίνων της Πεντηκοστής (Μουσικό Κείμενο)

Μέλος Πέτρου Λαμπαδαρίου του Πελοποννησίου - Διασκευή Άγγελου Σέφκα

Οι Δεσποτικές Εορτές της Ορθοδοξίας ανέκαθεν αποτελούν ένα ξεχωριστό γεγονός στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Μάλιστα, αυτό δεν αφήνει ανεπηρέαστη ούτε την Τέχνη της Υμνογραφίας, ούτε και εκείνη της Ψαλτικής. Έτσι, μπορεί να παρατηρήσει κανείς εύκολα την ύπαρξη ιδιομέλων σε αυτές τις Εορτές, τα οποία εντέχνως μελοποιούνται από τους κατ' εποχήν μελοποιούς. Αυτά, που συνήθως μελοποιήθηκαν σε ήχο Δ', έχουν επικρατήσει να λέγονται σε σύντομο στιχηραρικό μέλος, όπως συμβαίνει στις εορτές των Χριστουγέννων, των Βαΐων ή της Πεντηκοστής. 

Ωστόσο, παλαιότερα φαίνεται πως υπήρχε η παράδοση να ψάλλονται σε αργοσύντομο στιχηραρικό μέλος, όπως μας σώζονται από γραπτά παλαιότερων αιώνων. Άλλωστε, κάτι παρόμοιο μπορεί να διαπιστώσει κανείς στα πρώτα του βήματα στη Ψαλτική Τέχνη, όταν διδάσκεται το αργοσύντομο Αναστασιματάριο του Ιωάννου Πρωτοψάλτου, όπου τα στιχηρά των Αίνων και εκεί είναι καταγεγραμμένα στο ύφος. Εδώ, παρουσιάζεται η καταγραφή του Πέτρου Λαμπαδαρίου, όπως εξηγήθηκε από τον Γεώργιο Β' τον Ραιδεστηνό Πρωτοψάλτη, όπως την εξέδωσε στο Πεντηκοστάριό του (1886), και διασκευάστηκε για να αποδίδεται ορθότερα, όσον αφορά στον τονισμό των λέξεων και την απόδοση των νοημάτων από τον Άγγελο Σέφκα. 

Εμφανείς αλλαγές υπάρχουν σε φράσεις όπως: "βιαίας πνοῆς" με χρωματικό μέλος, "δι' οὗ Πατὴρ γνωρίζεται, καὶ Υἱὸς δοξάζεται" με κατάληξη στον Δι, μιας και το νόημα ολοκληρώνεται στο ερχόμενο κώλον και καταλήγει τότε στον Πα, "μία προσκύνησις" με μελωδική πτώση στον Βου και ένωση με το καταληκτήριο κώλον, "καθαῖρον τὰ πταίσματα" και πάλι με χρωματικό μέλος, "καὶ Θεοῦ Ἀπόστολοι" όπως και παραπάνω για τους ίδιους λόγους καταλήγοντας στον Δι, καθώς και στις φράσεις "ξένον θέαμα" και "πῦρ διαιρούμενον" αντικαθιστώντας το σκληρό από το μαλακό χρώμα και την απλή εναλλαγή σε διατονικό μέλος από την παραχορδή που μετατρέπει τον Δι σε Πα. Στο υπόλοιπο κείμενο παρουσιάζονται μικρές αλλαγές, αναλυτικού τύπου, ενώ γίνεται σεβαστή και η ορθογραφία του εξηγητού. 

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ως πρόταση, πως μπορεί κανείς να ερμηνεύσει σε μόλις μια - δυο ώρες, και την σύντομη και την αργή εκδοχή των ιδιομέλων αυτών, μιας και ο Εσπερινός της Δευτέρας του Αγίου Πνεύματος, όπου ζητούνται τα αυτά ως στιχηρά των Εσπερίων, επισυνάπτεται στη Θεία Λειτουργία.

Καλή Φώτιση!

Η "Παρισταμένη", μοιρολόγι της Μεγάλης Παρασκευής (Μουσικό Κείμενο)

Η "Παρισταμένη", μοιρολόγι της Μεγάλης Παρασκευής.

Από την Κρήτη στη Θεσσαλονίκη.

Αδιαμφισβήτητα, οι μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας αποτέλεσαν και αποτελούν πηγή έμπνευσης για πολλές τέχνες, όπως η ζωγραφική, η γλυπτική, η μουσική αλλά και η λογοτεχνία. Όσον αφορά στη λογοτεχνία, είτε αυτή είναι λόγια είτε λαϊκή, οι γραφίδες των ποιητών πάντοτε ανέδειξαν σπουδαία έργα, επηρεαζόμενα κυρίως από την υμνολογία των ημερών και κυρίως από τους εγκωμιαστικούς ύμνους, όπως αυτοί ψάλλονται στον Όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου.

Ανάμεσα σε αυτά τα ποιήματα είναι και αυτό που τιτλοφορείται ως η "Παρισταμένη", εξαιτίας της πρώτης λέξης του ποιήματος. Είναι γραμμένο στη δημοτική διάλεκτο, αλλά σε πολλά σημεία επιλέγονται τύποι της καθαρεύουσας, οι οποίοι έλκουν τη χρήση τους στην επιρροή από την εκκλησιαστική υμνολογία. Ο στίχος ακολουθεί την μετρική πολλών ασμάτων της δημοτικής και είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος. Περιγράφεται πλήθος εικόνων που αγγίζουν το παρόν, την ώρα της Σταύρωσης, αλλά και το παρελθόν, τα Άχραντα Πάθη αλλά και στιγμές της Παναγίας Μητέρας με τον Θεάνθρωπο Υιό της ή οι στιγμές ευεργεσίας του ανθρωπίνου γένους από τον Μεσσία. Έτσι, γίνεται σαφής ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Κυρίας Θεοτόκου, την οποία περιτριγυρίζουν για συμπαράσταση οι μορφές όλων των πιστών που συμμετέχουν στο Θείο Δράμα, όπως γίνεται κατανοητό στο τέλος του ποιήματος. Στο τέλος του, όπως κάθε ομάδα τροπαρίων στην λατρεία της Εκκλησίας χρησιμοποιείται έμμεσα η φράση "δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι".

Το συγκεκριμένο μοιρολόγι φαίνεται πως έχει καταγωγή από την Κρήτη, και μάλιστα από την Ιεράπετρα, στην οποία επιβιώνει ως τις μέρες μας. Δεν υπάρχει χρονολόγηση για το πότε γράφτηκε, αλλά η γλώσσα του ποιήματος προδιαθέτει κάποιον να το εντάξει όχι νωρίτερα από τα μέσα του 19ου αι.. Αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι και το γεγονός πως το ίδιο ποίημα με κάποιες φραστικές παραλλαγές συναντάται και στη Ν. Μαγνησία Θεσσαλονίκης. Αν και η κωμόπολη κατοικείται, κυρίως, από οικογένειες με μικρασιατικές ρίζες, φαίνεται πως κάποιος έφερε το έθιμο στη Βόρειο Ελλάδα ερχόμενος από την Κρήτη. Ίσως ο συνδετικός κρίκος αυτής της αλυσίδας να είναι ο μακαριστός πατήρ Άγγελος, ο οποίος υπηρέτησε ως εφημέριος την ενορία του Αγ. Παντελεήμονος Ν. Μαγνησίας.

Άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός πως το συγκεκριμένο ποίημα ψάλλεται σε διαφορετικό λειτουργικό πλαίσιο στη Θεσσαλονίκη σε σχέση με την Κρήτη και, μάλιστα, με διαφορετικό τρόπο. Αρχικά, στην Κρήτη ψάλλεται, όπως φαίνεται εκτός της ακολουθίας του Όρθρου της Μεγάλης Παρασκευής κατά την διάρκεια του στολισμού του επιταφίου, ενώ στη Θεσσαλονίκη μετά το Στ' Ευαγγέλιο του ίδιου Όρθρου. Στη μεν Ιεράπετρα η απόδοση είναι πιο λογαοιδική (Ημερ. Προσπέλασης - 16/4/2020: https://www.youtube.com/watch?v=FKjgCwXk3zo), ενώ στη Ν. Μαγνησία περισσότερο μελισματική με δύο μελωδικά μοτίβα, εκ των οποίων το δεύτερο επικρατεί σε στίχους με επιφώνημα (βλ. παρακάτω την καταγραφή με επιλογή στίχων).

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως είναι πράγματι αξιέπαινη η διάσωση και η διατήρηση ενός εθίμου που σώζεται με την προφορική παράδοση από γενιά σε γενιά και η μεταφορά και η αποδοχή του από περιοχή σε περιοχή δηλώνει το κοινό λαογραφικό υπόβαθρο των Ελλήνων.

Αφανείς προσωπικότητες της Ψαλτικής Τέχνης - Θεόδωρος Γωγοβίτης

Αφανείς προσωπικότητες της Ψαλτικής Τέχνης 

Θεόδωρος Γωγοβίτης

Ένας χρόνος συμπληρώθηκε από την εκδημία του καθηγητού της Ευρωπαϊκής και Βυζαντινής Μουσικής Θεοδώρου Γωγοβίτου και ο Χορός Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής "Κλίμαξ" τιμά μια αφανή προσωπικότητα της Ψαλτικής Τέχνης θυμίζοντας την πορεία και την δράση του στη διδασκαλία και το αναλόγιο.

Ο Θεόδωρος Γωγοβίτης, γιός του ιερέως Κωνσταντίνου, γεννήθηκε στην Καρδίτσα το έτος 1937. Ένας μέρος των παιδικών του χρόνων πέρασε στο Νομό Μαγνησίας, όπου και ξεκίνησε τα πρώτα μαθήματα Βυζαντινής Μουσικής στην Αγριά του Βόλου, παρά του πόδας του Τρύφωνος Γεροπούλου και έχοντας συμμαθητήν τον Κυριαζή Νικολέρη. Μετά από διαρκείς μεταθέσεις του πατέρα του έφτασε στη Θεσσαλονίκη, όπου και ενεγράφη στο φροστιστήριο Βυζαντινής Μουσικής, το οποίο στεγαζόταν στον Πολιούχο Αγ. Δημήτριο. 

Το 1955 συνέχισε τις μουσικές του σπουδές στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης αποκτώντας κατα σειρά πτυχία Αρμονίας, Ενοργανώσεως, Ωδικής και Αντιστίξεως. Μάλιστα, όταν η Κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου θέσπισε την Δωρεάν Παιδεία στα Ανώτατα Ιδρύματα, το Κρατικό Ωδείο έμεινε εκτός νόμου, με τον νεαρό, τότε, Θεοδώρο να κινητοποιείται μαζί με άλλους για να μην εξαιρεθεί το Κρατικό Ωδείο. Και τα κατάφεραν, με επιστολή προς το υπουργείο Παιδείας. Το 1967 έλαβε Πτυχίο Ιεροψάλτου και Δίπλωμα Μουσικοδιδασκάλου από το Ελληνικό Ωδείο Αθηνών. Επιπλέον, γνώριζε άπταιστα Ιταλικά.

Πρώτος του ψαλτικός σταθμός υπήρξε το αναλόγιο της Παναγίας της Αχειροποιήτου, έχοντας ως δεξιό τον Αθανάσιο Μαυρίδη (1965 - 1967). Ακολούθως, προσελήφθη στην Αγ. Τριάδα Πολυκάστρου, για δύο έτη, και εν συνεχεία μεταφέρθηκε στον Μητροπολιτικό Ναό του Κιλκίς, για άλλα δύο χρόνια, με δεξιό τον Κωνσταντίνο Γαϊτανίδη. Το 1972 επέστρεψε στη Θεσσαλονίκης ως αριστερός ψάλτης στη Νέα Παναγία, όπου και διακόνησε για τα επόμενα 15 χρόνια. Τελευταίος του ψαλτικός σταθμός υπήρξε ο Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου & Αγ. Αναργύρων Διαβατών Θεσσαλονίκης, όπου έψαλε από το 1988 έως το 1996, όταν και ένοιωσε την ανάγκη να αποχωρήσει από τα αναλόγια.

Σημαντική υπήρξε η προσφορά του στη Κοινότητα των Διαβατών, αφού υπήρξε και καθηγητής μουσικής στο Γυμνάσιο της περιοχής από το 1979 έως το 1997. Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός πως το ακαδημαϊκό έτος 1993 - 1994 δίδαξε Βυζαντινή Μουσική και στο Μουσικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης.

Από το 1996, όταν και παραιτήθηκε, έψαλε επικουρικά στον Άγ. Δημήτριο Διαβατών αποδεικνύοντας τις υψηλές του γνώσεις με κάθε ευκαιρία. Η φωνή του ήταν αιχμηρή και διαπεραστική, ελαφρώς έρρινη, γεμάτη όμως τέχνη. Έτρεφε αισθήματα σεβασμού για άλλους ψάλτες και δασκάλους, ενώ ξεχώριζε τον Κωνσταντίνο Πρίγγο και τον Αθανάσιο Παναγιωτίδη ως τις υψηλότερες κορυφές της οροσειράς των δασκάλων της Ψαλτικής Τέχνης, που άκουσε από κοντά. Πάντα αγαπούσε το διδάσκειν και συμβουλεύειν και όνειρό του υπήρξε η δημιουργία τμήματος εκμάθησης Βυζαντινής Μουσικής στα Διαβατά. Ασχολήθηκε με τη συγγραφή μουσικών συνθέσεων, ενώ του άρεσε η συλλογή φωτογραφιών και πληροφοριών για τη ζωή μεγάλων ψαλτών, τα οποία σκόπευε να εκδώσει.

Δυστυχώς, ο σακχαρώδης διαβήτης επιδείνωσε πολλά από τα, μέχρι τότε, μικροπροβλήματα υγείας που είχε. Τον τελευταίο μήνα της ζωής του πέρασε σε κέντρο αποκατάστασης στη Νέα Ραιδεστό Θεσσαλονίκης, όντας εμφανώς καταβεβλημένος. Ποτέ, όμως, ακόμη και εκείνη την επίπονη ώρα δεν ξεχνούσε την αγαπημένη του Βυζαντινή Μουσική, ζητώντας από φίλους ψάλτες να του πάνε την "Μεγάλη Εβδομάδα" του Κ. Πρίγγου στην επόμενη επίσκεψή τους. Η κατάστασή του άλλαξε άρδην πολύ σύντομα και, έτσι, την 22α Ιουνίου εξεδήμησε για να υμνήσει τον Κύριο από το ουράνιο αναλόγιο.

Ο Θ. Γωγοβίτης απαγγέλων εμμελώς το «Σήμερον κρεμᾶται…»
(Μεγάλη Παρασκευή, 2016)


Ακούστε εδώ τον Θεόδωρο Γωγοβίτη.

Ακολουθεί το Δοξαστικό της Πεντηκοστής
σε σύνθεση του Θεοδώρου Γωγοβίτη.

Κοινωνικό του Σταυρού, ήχος Γ'

Κοινωνικό του Σταυρού, ήχος Γ' (Άγγελου Σέφκα, επί τη βάσει παλαιών μαθημάτων)

Επί το πλείστον, τα κοινωνικά του Σταυρού "Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. Ἀλληλούϊα." έχουν μελωποιηθεί σε ήχο Δ' εκ του Δι, ήτοι "Άγια". Ωστόσο, κατά καιρούς εμφανίστηκαν και σε άλλους ήχους, πχ. Α' ήχο από τον Ιωάσαφ τον Διονυσιάτη. Εδώ παρουσιάζεται μια νέα μουσική σύνθεση σε ήχο Γ' για να καλύψει τις ανάγκες της Κυριακή τής Σταυροπροσκυνήσεως, που παράλληλα είναι και Κυριακή του Γ' ήχου. Το παρόν έχει συντεθεί κυρίως από θέσεις του αοίδιμου μεγάλου συνθέτη, Πέτρου του Λαμπαδαρίου, και συγκεκριμένα με θέσεις του μαθήματος "Λίαν εὔφρανας τοὺς ὀρθοδόξους" που αφορά στην Αγία Ευφημία. Το κοινωνικό ολοκληρώνεται με αυτούσιο το πρώτο μέρος του κρατήματος από το ίδιο μάθημα. Η παρούσα σύνθεση επιβεβαιώνει την άποψη πως η Βυζαντινή Μουσική είναι μία εις του αιώνας και δεν είναι αναγκασμένη να εγκαταλείψει τις κλασικές συνθέσεις των προηγούμενων αιώνων, που με σοφία και χάρη συνέθεσαν οι μακάριοι διδάσκαλοι για να έχουν χαρακτήρα διαχρονικό και αξία υψηλοτάτη.

Ψαλτοτράγουδο γερ. Αμφιλοχίου Δοχειαρίτου (Πλήρες)

«Ψαλτοτράγουδον τῷ καλῷ Ποιμένι»

Το παρόν ψαλτοτράγουδο κατεγράφη τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους για τις ανάγκες του Χορού Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής "Ψαλτικόν Σύναγμα", με σκοπό να ψαλεί, μετά από χειροτονία στον Αρχιερέα που τέλεσε το Μυστήριο, ως ευχαριστήριο. 

Κατεγράφη με βάση την ηχογράφηση του Αρχιμανδρίτου Αμφιλοχίου, Καθηγουμένου της Ι. Μ. Δοχειαρίου. Αποτελεί προσπάθεια καταγραφής του Άγγελου Σέφκα, από τον οποίο αποδόθηκε και ο τίτλος με βάση το περιεχόμενο, αφού δεν επιγράφεται κάπου αλλού. Σημειώνεται ότι το έγγραφο δεν είναι πλήρες αλλά απουσιάζει ο τελευταίος στίχος.

Ο Γέροντας Αμφιλόχιος γεννήθηκε το 1961 στο Στεφάνι Κορινθίας (κατά κόσμον Θεοφάνης), γιος του ιερέα Iωάννη Παπαντωνίου. Είναι απόφοιτος της Pιζαρείου Eκκλησιαστικής Σχολής, όπου και διδάχθηκε αρχικά τη μουσική από τον Δημήτριο Παναγιωτόπουλο-Kούρο. Tις μουσικές του σπουδές τελειοποίησε με τον Θεόδωρο Xατζηθεοδώρου στο Mετόχι του Παναγίου Tάφου στην Aθήνα και αργότερα με τον π. Διονύσιο Φιρφιρή στο Άγιο Όρος. Εκάρη μοναχός στην I. M. Προυσού Eυρυτανίας το 1980. Αμέσως έπειτα εγκαταστάθηκε στην Iερά Μονή Δοχειαρίου Aγίου Όρους, όπου και παραμένει μέχρι σήμερα. Σημαντική είναι η συνεισφορά του στη διάδοση του μουσικού ύφους της Μονής, όπως αυτό αποτυπώθηκε στους ψηφιακούς δίσκους της σειράς "Σύμμεικτα" του Μανόλη Χατζηγιακουμή.

Ο Γέροντας Αμφιλόχιος, νεαρότερος.
Από το:  http://e-kere.gr/

Για προβολή πατήστε εδώ.

Κάλαντα των Φώτων

Κάλαντα των Φώτων

Αν και οι γιορτές των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων, αρχικά, γιορτάζονταν μαζί, κάποια στιγμή έπαψε να συμβαίνει αυτό. Έτσι, καταλαμβάνουν την αρχή και τη λήξη του Αγίου Δωδεκαημέρου, μιας εορταστικής περιόδου δώδεκα ημερών, ενώ στο μέσον της βρίσκεται η εορτής της Περιτομής του Κυρίου μαζί με εκείνη του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου. 

Παλαιότερα, αλλά και στις μέρες μας, η προϋπάντηση των εορτών γινόταν με την ψαλμώδηση των καλάντων. Τα κάλαντα, αν και σήμερα θεωρούνται κάπως δεδομένα, όσον αφορά τη μουσική και τα λόγια τους, παλαιότερα κάθε περιοχή είχε να επιδείξει και ένα ξεχωριστό καλωσόρισμα για την εκάστοτε γιορτή. 

Συνήθως ψάλλονται σε μουσικές γραμμές διατονικών ήχων, για να είναι πιο εύκολα σε ευρύ κοινό, ενώ τα περισσότερα είναι γραμμένα σε ήχο α' και πλ. δ'. Για την εορτή των Θεοφανείων ισχύει ο ίδιος, αν μπορούμε να το πούμε, γενικός κανόνας, δηλαδή τα περισσότερα ψάλλονται σε ήχο α' και μερικά σε πλ. δ'. Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει πως βασίζονται στο γενικότερο κλίμα της περιόδου κατά την οποία και οι δύο ήχοι δεσπόζουν ("Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε" - ήχος α' / Ιδιόμελα του Αγιασμού - ήχος πλ. δ').

Παρακάτω ακολουθεί σε βυζαντινή παρασημαντική αλλά και ευρωπαϊκό πεντάγραμμο ο καλαντισμός της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδος για τα Φώτα σε ήχο πλ. δ', από το βιβλίο του Κων. Μάρκου "Επετειακά Δημοτικά Τραγούδια" (Παιανία 2001). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι στίχοι, οι οποίοι, αφού μας εντάξουν ενεστωτικά στο εορταστικό παρόν, παρουσιάζουν την Παναγία να παρακαλεί τον Πρόδρομο να βαπτίσει τον Κύριο, αν και δεν υπάρχει κάποια πήγή που αναφέρει την παρουσία της στη Βάπτιση. Η λαϊκή πένα κάνει περισσότερο οικείο το σκηνικό, φέρνοντας μας στον νου τις καθιερωμένες βαπτίσεις "μεσ' στην κολυμπήθρα την αργυρή", όπου η μάνα αφήνει το παιδί στα χέρια του αναδόχου για να το καθοδηγήσει στην κολυμβήθρα και στην εν Χριστώ ζωή.

Λειτουργικά, σε ήχο πλάγιο του Β', Νενανώ.

Λειτουργικά, σε ήχο πλάγιο του Β', Νενανώ.

Μέρος των Λειτουργικών.

Τα παρόντα "Λειτουργικά", ή για την ακρίβεια οι μελοποιημένοι ύμνοι της Αγίας Αναφοράς, αποτελούν σύνθεση του Ιεροψάλτου του Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου και Αγ. Αναργύρων Διαβατών, Άγγελου Σέφκα.  Η έκταση τους περιορίζεται σε μία μόλις οκτάβα, ενώ η μελωδία κινείται γύρω από τον φθόγγο " Δι " και δευτερευόντως περί του διατονικού " Ζω' ", κάνοντας εμφανή την ύπαρξη του μέλους, που μας είναι γνωστό ως "Νενανώ". Ο συνθέτης δανείζεται για τις απαντήσεις των "Πληρωτικών" θέσεις από τα "Κύριε ελέησον" και "παράσχου Κύριε"  του σύγχρονου αγιορείτη μελουργού Ιερομονάχου Θεοφάνη του Βατοπεδινού, όπως και σε δύο άλλα σημεία ("Έχομεν προς τον Κύριον" και "ευλογημένος ο ερχόμενος"). Επιπλέον, στο " Σε υμνούμεν" χρησιμοποιεί μια αργή θέση του στιχηραρίου με σκοπό να επεκτείνει το μέλος στοχεύοντας αρχικά στον εναρμόνιο "Ζω' " και στη συνέχεια, όπως συνηθίζει, στον " Δι ". Τέλος, λόγω πρώτης φοράς που θα ψαλούν τα αφιερώνει στους εορτάζοντες αγίους Θεοπάτορες, Ιωακείμ και Άννα.

"Τήν γάρ σήν μήτραν...", Ήχος Β'

Το Μεγαλυνάριο της Θείας Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου σε ήχο Β'

"Η Γέννησις", τμήμα εικόνος του αγιογραφικού οίκου
της Αδελφότητος της Ι. Μ. Μ. Βατοπαιδίου Αγ. Όρους.

Μία από τις λιγοστές φορές που τελείται πλέον η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου είναι και η ημέρα της Παραμονής των Χριστουγέννων. Ωστόσο, όταν αυτή η ημέρα τυχαίνει να είναι Σάββατο ή Κυριακή η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου τελείται ανήμερα της μεγάλης Εορτής. Αυτό έχει ως συνέπεια να μην ακούγεται ο Ειρμός της Θ' Ωδής, δηλ. "Μυστήριον ξένον", αλλά το Μεγάλο Μεγαλυνάριο της Θεοτόκου, "Ἐπi σοὶ χαίρει, Κεχαριτωμένη...". 

Με την ευκαίρια της αυριανής όμοιας περίπτωσης επισυνάπτεται η παρακάτω σύνθεση: "Τὴν γὰρ σὴν μήτραν..." σε ήχο Β', από τον Ιεροψάλτη του Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου Διαβατών, Άγγελο Σέφκα, βασισμένο σε πανομοιότυπες μουσικές φόρμουλες των Ύμνων της Αγίας Αναφοράς, που προηγούνται του Μεγαλυναρίου, όπως αυτοί επικράτησαν να λέγονται. 

Από μουσικολογικής πλευράς, ο συνθέτης επιλέγει να επικεντρωθεί σε δύο συγκεκριμένα σημεία, στις φράσεις "πλατυτέραν οὐρανῶν" και "πᾶσα ἡ κτίσις δόξα σοι". Στη μεν πρώτη φράση, αντιγράφει τον μεγάλο Πρωτοψάλτη Ιάκωβο τον Πελοποννήσιο (+ 23.04.1800) και την πασίγνωστη σύνθεση του "Ἀγαπήσω σε", προκειμένου να αποδώσει μουσικά το "ύψος" των ουρανών (Γα'). Στη δε καταληκτική φράση "πᾶσα ἡ κτίσις δόξα σοι" παλιλογίζει εκ τρίτου (πᾶσα ἡ κτίσις δόξα σοι, δόξα σοι, ἡ κτίσις δόξα σοι) υπογραμμίζοντας τη σπουδαιότητα της προτροπής να δοξάσει όλη η Κτίση την Μητέρα του Πλάστη, ευχαριστώντας την για την συμμετοχή της στο μυστήριο της Ενανθρωπήσεως του Κυρίου.

Η ομάδα σύνταξης και άπας ο Χορός Ιεροψαλτών σας εύχεται καλά και ευλογημένα Χριστούγεννα!

Δοξαστικό των Αίνων των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ & Γαβριήλ

Οκτάηχο Δίχορο Δοξαστικό των Αίνων των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ & Γαβριήλ, "Ὅπου ἐπισκιάσῃ ἡ χάρις σου Ἀρχάγγελε...", Γεωργίου Τσατσαρώνη του Φωκαέως.

"Ο Μέγας Ταξιάρχης, Μιχαήλ",
φορητή εικόνα του 14ου αι., Κων/πόλη.

Ο Γεώργιος Τσατσαρώνης γεννήθηκε στη Φώκαια της Ιωνίας και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη, όπου έλαβε τα κατάλληλα ερεθίσματα σχετικά με τη βυζαντινή μεγαλοπρέπεια και τη μουσική. Μαθήτευσε δίπλα στον μεγάλο δάσκαλο Σωκράτη Παπαδόπουλο, μαθητού του Νηλέως Καμαράδου, ήδη από την ηλικία των 10 ετών, ο οποίος έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη μουσική του παιδεία και στη μετέπειτα ενασχόληση του με τη σύνθεση.

Το παρακάτω κείμενο του Γ. Τσατσαρώνη αποτελεί μία σύνθεση αφιερωμένη στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου του Αγίου Όρους, της οποίας το καθολικό τιμάται στην εορτή της συνάξεως των Ταξιαρχών. Το μέλος είναι ιδιαίτερα εκτενές, ψάλλεται από δύο χορούς και ακολουθεί κατά πολύ την μελισματική ανάπτυξη του "Θεοτόκε Παρθένε" του Πέτρου Μπερεκέτου, όσον αφορά στην οκταηχία, αφού διέρχεται από όλους τους ήχους και επανέρχεται στον Α' ήχο, αλλά και τα κρατήματα εις έκαστον ήχον. Μάλιστα, το συγκεκριμένο μάθημα έχει αναγραμματιστεί, αφού δεν ακολουθεί κατά λέξη το δοξαστικό της εορτής, που επικαλείται μόνο τον Αρχάγγελο Μιχαήλ, αλλά ο μελοποιός επιλέγει να επικαλεσθεί και τον έτερο μεγάλο Ταξιάρχη, τον Αρχάγγελο Γαβριήλ.

Είναι, βέβαια, δύσκολο λόγω του εκτενούς μέλους να ψαλλεί σε ενοριακό Ναό, δύναται, ωστόσο, να ψαλλεί εις τύπον μαθήματος κατά τη διανομή του αντιδώρου.

Ας είναι οι Θείοι Νόες εκείνοι που θα μας σκεπάζουν υπό την σκέπην των πτερύγων τους, και εμάς και την πολεμική μας Αεροπορία. 

Δοξαστικά του Αγ. Μάρτυρος Νέστορος

Δοξαστικά του Αγ. Μάρτυρος Νέστορος

Ο Αγ. Νέστωρ κατά του Λυαίου &
ο Αγ. Δημήτριος προσευχόμενος στη φυλακή.

Με την ευκαιρία της εορτής Αγ. Δημητρίου ανεβαίνουν για κοινή χρήση δύο δοξαστικά της επόμενης ημέρας, των μεθεόρτων του Αγ. Δημητρίου, αλλά και της ημέρας μνήμης των συναθλητών αυτού, Νέστορος και Λούπου, μιας και οι προηγούμενοι αιώνες φρόντισαν για την καταγραφή των μελών της κυρίας εορτής.

Το μεν πρώτο δοξαστικό, ψάλλεται κατά την εν τοις Μηναίοις ακολουθία ως "Δόξα" των Εσπερίων. 

Το δε επόμενο, ψάλλεται στα απόστιχα του Εσπερινού, σύμφωνα με μία από τις παλαιές ακολουθίες της κζ' Οκτωβρίου, που βρίσκεται στην Σκήτη Αγ. Τριάδος στα Καυσοκαλύβια του Αγ. Όρους. Η ακολουθία έχει δημοσιευθεί και στο "Ψαλτολόγιον" και είναι διαθέσιμη στα μέλη του forum.

Αμφότερα, αποτελούν σύνθεση του μέλους του Χορού Νέων Ιεροψαλτών, Άγγελου Σέφκα.

Βοήθεια μας οι Άγιοι, χρόνια πολλά στην πόλη μας!

Χερουβικό Βαρέως Ήχου (εκ του Ζω)

Χερουβικό Βαρέως Ήχου (εκ του Ζω) του Αντωνίου του Λαμπαδαρίου.

Το παρόν Χερουβικό αντιγράφηκε και ψηφιοποιήθηκε από το χειρόγραφο βιβλίο του Άρχοντος Δομεστίκου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Αγγέλου Βουδούρη με τίτλο "Οκτώηχος" και αναφέρεται ως έργο του Αντωνίου του Λαμπαδαρίου. 

Ο Αντώνιος ήταν μαθητής του Μανουήλ Πρωτοψάλτου και του Γεωργίου του Κρητός, τον οποίο μιμήθηκε στο ύφος της γραφής, δηλαδή της αναλυτικής, γνώριζε πολύ καλά την θύραθεν μουσική, ενώ εθήτευσε και ως Λαμπαδάριος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας επί πρωτοψαλτείας του Kωνσταντίνου (1822-1827). Η καταγωγή του ήταν από την Ανδριανούπολη και ήταν ανηψίος του Πατριάρχου Κυρίλλου. Πέθανε στη Ρωσία το 1828 και τα έργα του πέρασαν στα χέρια του Γεωργίου Ρυσίου του Ιερέως. Από τα έργα του τα πλέον γνωστά είναι τα Χερουβικά του εις τους οχτώ ήχους και τα Κοινωνικά της Εβδομάδος.

Δοξαστικό των Αίνων του Αγ. Ευσταθίου

Δοξαστικό των Αίνων του Αγ. Ευσταθίου

Ο Αγ. Ευστάθιος και οι υιοί του,
Αγάπιος και Θεόπιστος.
Μυλοπόταμος, Αγ. Όρος.

Ο Άγιος Μεγαλομάρτυς Ευστάθιος ήταν ρωμαίος στρατηγός στη Ρώμη και ονομαζόταν Πλακίδας. Μεταστράφηκε στη χριστιανική πίστη με θεοσημία. Ενώ κυνηγούσε είδε ένα ελάφι που είχε ανάμεσα στα κέρατά του ένα σταυρό με τον Εσταυρωμένο που τον καλούσε στην αληθινή πίστη. Βαπτίσθηκε με το όνομα Ευστάθιος και τον ακολούθησε η γυναίκα του Τατιανή, που πήρε το χριστιανικό όνομα Θεοπίστη, καθώς και οι δύο γιοι τους, Αγάπιος και Θεόπιστος. 

Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, η πίστη του θα δοκιμαστεί με ιώβειες συμφορές: η περιουσία του θα χαθεί, η γυναίκα του και οι γιοι του θα απαχθούν, αλλά τελικά, χωρίς να χάσει την πίστη του, και την οικογένειά του θα ξαναβρεί και την περιουσία του θα ξανακερδίσει. Επί Αδριανού (117-138), επειδή αρνήθηκε να προσφέρει θυσία στα είδωλα, γνώρισε μαρτυρικό θάνατο μαζί με όλη την οικογένειά του. Θα ψηθούν ζωντανοί κλεισμένοι σε ένα χάλκινο ταύρο που απέξω του έβαζαν φωτιά.

Με την ευκαιρία της εορτής του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου και της Συνοδείας του (Αγ. Θεοπίστης, Αγ. Αγαπίου & Αγ. Θεοπίστου) ανεβάζουμε το Δοξαστικό των Αίνων που θα ψαλλεί στην Ιερα Αγρυπνία για την μνήμη των Αγίων, σήμερα στον Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου Διαβατών Θεσσαλονίκης, όπως θα εκτελεστεί από τον Χορό Νέων Ιεροψαλτών. Το παρόν κείμενο αποτελεί σύνθεση του Ιεροψάλτου του Ναού και μέλους του Χορού μας, Άγγελου Σέφκα.

Ο Άγιος και η Συνοδεία του ας είναι βοηθοί των κυνηγών αλλά και κάθε οικογένειας.

Δοξαστικόν των Αίνων του Γενεσίου της Θεοτόκου

Δοξαστικόν των Αίνων του Γενεσίου της Θεοτόκου

Αὕτη ἡμέρα Κυρίου, ἀγαλλιᾶσθε λαοί· ἰδοὺ γὰρ τοῦ φωτὸς ὁ νυμφών, καὶ ἡ βίβλος τοῦ λόγου τῆς ζωῆς, ἐκ γαστρὸς προελήλυθε· καὶ ἡ κατὰ ἀνατολὰς πύλη ἀποκυηθεῖσα, προσμένει τὴν εἴσοδον, τοῦ Ἱερέως τοῦ μεγάλου, μόνη καὶ μόνον εἰσάγουσα Χριστὸν εἰς τὴν οἰκουμένην, πρὸς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν. 

Το παρόν Δοξαστικό αποτελεί σύνθεση του Ιεροψάλτου Ι. Ν. Αγ. Δημητρίου & Αγ. Αναργύρων Διαβατών Θεσσαλονίκης, Άγγελου Σέφκα, για να ψαλλεί στην Αγρυπνία επί τη εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου στον Ι. Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχών Άνω Πόλης Θεσσαλονίκης από τον Χορό Νέων Ιεροψαλτών Δυτικής Θεσσαλονίκης.

Έχει γραφεί σε ήχο πλάγιο του Β' και δεν αποτελεί μια αμιγώς νέα σύνθεση αφού ο συγγραφέας δανείζεται θέσεις από άλλους συγγραφείς παλαιούς και νέους, όπως π.χ. Στέφανο Λαμπαδάριο, Κωνσταντίνο Πρίγγο και Νικόλαο Γιάννου. Ορισμένες μάλιστα θέσεις τείνουν προς το Παπαδικό μέλος για καταστεί η σύνθεση κατάλληλη για Αγρυπνία, θυμίζοντας το ύφος του Πέτρου Φιλανθίδου.